Natura 2000

Natura 2000 jest najmłodszą z form ochrony przyrody, wprowadzoną w 2004 roku w Polsce jako jeden z obowiązków związanych z przystąpieniem naszego kraju do Unii Europejskiej. Obszary Natura 2000 powstają we wszystkich państwach członkowskich tworząc Europejską Sieć Ekologiczną obszarów ochrony Natura 2000.

Sieć Natura 2000 to przede wszystkim idea ochrony przyrody, której głównym celem jest długoterminowe gospodarowanie i ochrona zasobów naturalnych, będących integralną częścią dziedzictwa narodów Europy, a także zachowanie różnorodności biologicznej przy uwzględnieniu wymagań gospodarczych, społecznych, kulturowych i regionalnych. Zachowanie takiej różnorodności biologicznej może w niektórych przypadkach wymagać utrzymania lub wręcz inicjowania działalności człowieka.

Obecnie sieć Natura 2000 zajmuje około 20% powierzchni lądowej naszego kraju, a w jej skład wchodzi 987 obszarów.

Najważniejszymi organami zarządzającymi siecią Natura 2000 są Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska oraz regionalni dyrektorzy ochrony środowiska, a także dyrektorzy parków narodowych, dyrektorzy urzędów morskich oraz nadleśnictwa.

Podstawą funkcjonowania sieci Natura 2000 są dwie dyrektywy Unijne:

Sieć obszarów Natura 2000 składa się z:

  • obszarów specjalnej ochrony ptaków (OSO),
  • specjalnych obszarów ochrony siedlisk (SOO)/obszarów mających znaczenie dla Wspólnoty (OZW).

Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska opracowuje projekt listy obszarów Natura 2000, zgodnie z przepisami prawa Unii Europejskiej. Projekt ten wymaga zasięgnięcia opinii właściwych miejscowo rad gmin. Następnie Minister właściwy do spraw środowiska, po uzyskaniu zgody Rady Ministrów, przekazuje Komisji Europejskiej:

1) listę proponowanych obszarów mających znaczenie dla Wspólnoty,

2) oszacowanie kosztów dotyczących współfinansowania przez Wspólnotę ochrony obszarów wyznaczonych ze względu na typy siedlisk przyrodniczych oraz gatunki roślin i zwierząt o znaczeniu priorytetowym,

3) listę obszarów specjalnej ochrony ptaków.

Wyznaczenie obszaru specjalnej ochrony ptaków lub specjalnego obszaru ochrony siedlisk, zmiana jego granic lub likwidacja następuje w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw rolnictwa, ministrem właściwym do spraw rozwoju wsi, ministrem właściwym do spraw rybołówstwa i z ministrem właściwym do spraw gospodarki wodnej, w drodze rozporządzenia ministra właściwego do spraw środowiska, które określa nazwę, położenie administracyjne, obszar i mapę obszaru, cel i przedmiot ochrony. Minister właściwy do spraw środowiska, wydając rozporządzenie, kieruje się stanem siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt oraz koniecznością zachowania szczególnie cennych lub zagrożonych składników różnorodności biologicznej.

Standardowy Formularz Danych (Standard Data Form – SDF) – razem z mapą cyfrową obszaru stanowi dokumentację opracowywaną dla każdego obszaru Natura 2000. W Standardowym Formularzu Danych powinny być wymienione wszystkie występujące na danym terenie typy siedlisk oraz gatunki zwierząt (wymienione w Załączniku I i II Dyrektywy Siedliskowej oraz w Załączniku I Dyrektywy Ptasiej) – ich liczebność lub reprezentatywność w skali kraju, ich wartość przyrodnicza i aktualne zagrożenia. W SDF zawarte są również najważniejsze informacje o położeniu i powierzchni obszaru, a także wymienione są inne ważne gatunki występujące na danym obszarze. Ze strony http://natura2000.gdos.gov.pl/datafiles można pobrać mapy wszystkich obszarów Natura 2000 wraz ze standardowymi formularzami danych. Wyszukiwarka umożliwia wyszukiwanie obszarów według podziału administracyjnego kraju, jak również po nazwie, kodzie, czy powierzchni obszaru.

Plan zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000 jest sporządzany obowiązkowo na 10 lat. Pierwszy projekt sporządza się w terminie 6 lat od dnia zatwierdzenia obszaru przez Komisję Europejską. Projekt planu sporządza sprawujący nadzór nad obszarem (zwykle Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska, niekiedy Dyrektor Parku Narodowego). W procedurze tej konieczny jest udział osób i podmiotów prowadzących działalność w obrębie siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunków, dla których ochrony wyznaczono obszar Natura 2000, a także możliwość wnoszenia uwag i wniosków ze strony społeczeństwa. Planu zadań ochronnych nie wykonuje się dla obszarów, które już posiadają plan ochrony obejmujący zakres wymagany dla obszaru Natura 2000 – dotyczy to głównie rezerwatów, parków narodowych i parków krajobrazowych, a także obszarów Natura 2000, dla których już stworzono plany ochrony. Sporządzający projekt planu zadań ochronnych zapewnia możliwość udziału społeczeństwa, na zasadach i w trybie określonym w ustawie z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko.

Regionalny dyrektor ochrony środowiska ustanawia, w drodze aktu prawa miejscowego w formie zarządzenia, plan zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000, kierując się koniecznością utrzymania i przywracania do właściwego stanu ochrony siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt, dla których ochrony wyznaczono obszar Natura 2000. Szczegółowy tryb sporządzania i zakres prac określa rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 17 lutego 2010 r. w sprawie sporządzania projektu planu zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000: http://isip.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20100340186&min=1

Projekty planów zadań ochronnych i wydawane na ich podstawie projekty zarządzeń w sprawie ustanowienia planów zadań ochronnych, opracowywane w ramach projektu POIS.05.03.00-00-186/09 pn. „Opracowanie planów zadań ochronnych dla obszarów Natura 2000 na obszarze Polski", są zamieszczane na platformie informacyjno-komunikacyjnej (PIK) http://pzo.gdos.gov.pl. Platforma ta kompleksowo wspiera proces opracowywania planu zadań ochronnych (PZO) dla obszarów Natura 2000. Podstawą działania PIK jest Internet, dzięki czemu prace nad przygotowaniem projektu planu mogą być prowadzone w dowolnym miejscu i jednocześnie przez wielu użytkowników. Zdalny dostęp w znaczący sposób ułatwia i usprawnia prace oraz umożliwia wnoszenie uwag i wniosków do projektu planu praktycznie każdemu obywatelowi w ramach ustawowych konsultacji społecznych, niezależnie od miejsca jego pobytu. Planowanie ochrony dla obszaru Natura 2000 lub jego części może być pogłębione przez sporządzenie bardziej szczegółowego planu ochrony.

Plan ochrony dla obszaru Natura 2000 to dokument planistyczny sporządzany dla obszaru Natura 2000 nieobowiązkowo na 20 lat. Projekt planu ochrony dla obszaru Natura 2000 lub jego część wymaga zaopiniowania przez dyrektora regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych, jeżeli obszar Natura 2000 obejmuje obszar zarządzany przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe oraz przez dyrektora urzędu morskiego, jeżeli obszar Natura 2000 obejmuje obszar morski. Projekt planu ochrony dla obszaru Natura 2000 lub jego części sporządza sprawujący nadzór nad obszarem (przeważnie RDOŚ). Minister właściwy do spraw środowiska ustanawia, w drodze rozporządzenia, plan ochrony dla obszaru Natura 2000 lub jego części na okres 20 lat, kierując się koniecznością utrzymania i przywracania do właściwego stanu ochrony siedlisk przyrodniczych, oraz gatunków roślin i zwierząt, dla których wyznaczono obszar Natura 2000.

 

Na niżej wymienionych stronach internetowych można sprawdzić m.in. dokładne położenie i przebieg granic obszarów chronionych, w tym obszarów Natura 2000:

1) GEOSERWIS (http://geoserwis.gdos.gov.pl) –– to platforma internetowa, która poprzez wykorzystanie szeregu zintegrowanych usług sieciowych pozwala wyszukiwać, przeglądać i pobierać dane. Narzędzie stanowi wsparcie dla:

  • udostępniania, wyszukiwania, przeglądania, pobierania i przekształcania danych przestrzennych dotyczących obszarów chronionych, w tym m.in. parków narodowych i krajobrazowych, rezerwatów przyrody, obszarów Natura 2000 oraz obszarów chronionego krajobrazu;
  • przeglądania map akustycznych opracowanych przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad;
  • przeglądania danych z projektu CORINE Land Cover, którego podstawowym celem jest dokumentowanie zmian w pokryciu terenu;
  • wydawania przez GDOŚ i RDOŚ decyzji administracyjnych, w szczególności związanych z ocenami oddziaływania inwestycji na środowisko;
  • tworzenia planów zadań ochronnych dla obszarów Natura 2000.

Geoserwis jest projektem open source, co umożliwia jego szybki rozwój, a użytkownikowi dostosowanie do osobistych potrzeb. Dane wyświetlane są na tle map Google, OpenStreetMap, a także ortofotomapy z Geoportalu GUGIK (geoportal.gov.pl). Wykorzystane do przygotowania portalu narzędzia umożliwiają zbudowanie własnego widoku mapy i edytowanie własnych obiektów bez konieczności posiadania specjalnego oprogramowania. Geoserwis zawiera szereg intuicyjnych rozwiązań, dzięki którym można pobierać dane z dowolnych źródeł dostępnych w sieci, łączyć je, nawigować na mapie, rysować, dokonywać pomiarów itd.

2) Projekt GEOPORTAL.GOV.PL (http://www.geoportal.gov.pl ) to infrastruktura węzłów Krajowej Infrastruktury Informacji Przestrzennych (KIIP), współpracujących ze sobą i  świadczących usługi – od wyszukiwania i udostępniania danych, aż do ich analizy. Udostępniono tu:

1. opracowania i dane geoprzestrzenne, w tym dane o charakterze katastralnym (zawierające informacje dotyczące geometrii działek ewidencyjnych)

2. opracowania ortofotomap lotniczych i satelitarnych oraz dodatkowo:

  • mapy sozologiczne wykonane w skali 1:50 000
  • mapy hydrograficzne wykonane w skali 1:50 000
  • mapy topograficzne rastrowe w skali 1:10 000, 1:25 000, 1:50 000, 1:100 000
  • dane o przebiegu granic jednostek podziału terytorialnego państwa
  • dane z państwowego rejestru nazw geograficznych

Sieć węzłów KIIP działa na trzech poziomach: centralnym, wojewódzkim i powiatowym. W powiatach znajdują się bazy danych ewidencji gruntów i budynków (EGiB), natomiast w województwach znajdują się składnice danych topograficznych. GEOPORTAL.GOV.PL udostępnia informacje geoprzestrzenne w formie przekierowań lub wskazań do danych zewnętrznych (dowolne serwisy z danymi przestrzennymi zarejestrowane w systemie).

 

Więcej informacji na temat sieci Natura 2000 można znaleźć na stronach Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska www.gdos.gov.pl i http://natura2000.gdos.gov.pl/

Więcej informacji na temat prowadzenia działalności gospodarczej na obszarach Natura 2000 można znaleźć w Informatorze dla przedsiębiorców, który można pobrać na stronie http://dialog.gdos.gov.pl/podreczniki.

Interaktywną mapę ze wszystkimi obszarami należącymi do sieci Natura 2000 znajdziesz tutaj: http://natura2000.eea.europa.eu/#

Kalendarz

Kalendarium